2025/10 Sayılı Erişilebilirlik Genelgesi: Kapsam, Son Tarihler ve Uyum Rehberi

2025/10 sayılı Genelge nedir?

Genelge, “Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği” konusunu düzenleyen ve 20 Haziran 2025 tarihinde imzalanan bir Cumhurbaşkanlığı Genelgesidir. Resmî Gazete’nin 21 Haziran 2025 tarihli ve 32933 sayılı nüshasında yayımlanmıştır.

Genelge’nin dayanağı yeni değildir. 1 Temmuz 2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun, bilgilendirme hizmetleri ile bilgi ve iletişim teknolojisinin erişilebilirliğini zaten yasal bir zorunluluk olarak tanımlıyordu. Genelge bu zorunluluğu dijital hizmetler için somutlaştırıyor: hangi kuruluşların, hangi sürede ve hangi ölçüte uyum sağlaması gerektiğini belirliyor ve bunun nasıl izleneceğini tarif ediyor.

Genelge’nin gerekçesi açık: birçok kamu ve özel hizmet artık elektronik ortamda sunuluyor. Vergi ödemek, randevu almak, bankacılık işlemi yapmak veya bilet satın almak için bir web sitesine ya da uygulamaya girmek gerekiyor. Ekran okuyucu kullanan görme engelli bir kullanıcı, fare kullanamayan bir kullanıcı veya küçük yazıları okumakta zorlanan yaşlı bir vatandaş bu ekranları kullanamıyorsa, hizmete de erişemiyor demektir.

Uyum ölçütü olarak iki belge esas alınıyor: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının yayımladığı “Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği Kontrol Listesi - A Seviyesi” ve uluslararası standart olan Web İçeriği Erişilebilirlik Kılavuzu (WCAG) 2.2.

Kimler kapsamda?

Genelge, uyum yükümlülüğü getirdiği kuruluşları tek tek sayar. Metindeki 14 kuruluş türünü, sektörlere göre 11 grupta toplayabiliriz:

Kurumum kapsamda mı?

Aşağıdaki üç sorudan birine “evet” diyorsanız, kurumunuz büyük olasılıkla Genelge kapsamındadır:

1. Kurumunuz bir kamu kurumu, üniversite, belediye veya belediye şirketi mi?
2. Banka, özel hastane, özel okul, yolcu taşımacılığı şirketi, A Grubu acente ya da 200.000’den fazla aboneli bir telekom işletmecisi misiniz?
3. 6563 sayılı Kanun kapsamında internet üzerinden satış yapıyor musunuz?

Kapsamda olmayan kuruluşlar için de erişilebilirlik önemlidir. 5378 sayılı Kanun’daki genel yükümlülük devam eder ve erişilebilir bir site, nüfusun önemli bir bölümüne kapı açar. TÜİK’in 2011 Nüfus ve Konut Araştırmasına göre 3 yaş ve üzeri nüfusun yüzde 6,9’unun, yani yaklaşık 4,9 milyon kişinin en az bir engeli bulunuyor. Yaşlanan nüfusla birlikte görme, işitme ve motor becerilerde zorluk yaşayan kullanıcı sayısı da artıyor.

Son tarihler ve izleme süreci

Genelge iki ayrı süre tanımlar ve süreleri “1 yıl içinde” ve “2 yıl içinde” diye ifade eder:

• E-ticaret dışındaki tüm kapsam: 1 yıl. Genelge Haziran 2025’te yayımlandığı için bu süre Haziran 2026’da doldu. Bu kuruluşlar için uyum artık gelecekteki bir hedef değil, bugünkü bir yükümlülüktür.
• E-ticaret hizmet sağlayıcıları: 2 yıl. Bu süre Haziran 2027’de doluyor.

Uyumun nasıl takip edileceği de Genelge’de tarif edilir. Üç komisyon vardır:

1. İzleme Komisyonu: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı başkanlığında kurulur ve web siteleri ile mobil uygulamaların erişilebilirliğini izler. İzleme sonuç raporları Bakan tarafından duyurulur.
2. Danışma Komisyonu: Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakan Yardımcısı başkanlığında; İçişleri ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlıkları, TÜBİTAK, Türksat ve engellilik alanındaki iki konfederasyonun temsilcileriyle kurulur. Yıl içinde hangi sitelerin izleneceğini belirleyen İzleme Planı’na görüş verir.
3. İnceleme Komisyonu: İzlenecek her kurum, kuruluş, üniversite ve tüzel kişi kendi bünyesinde kurar. Bu komisyon kendi web sitelerinin ve uygulamalarının erişilebilirliğini teknik olarak inceler ve raporunu İzleme Komisyonu’na sunar.

Yani kurumların yapması gereken yalnızca siteyi düzeltmek değil; kendi içlerinde bir inceleme yapısı kurmak ve uyumu raporla belgelemektir.

Genelge’de bir para cezası hükmü yer almıyor. Bunun yerine olumlu bir teşvik var: izleme sürecini tamamlayıp erişilebilir bulunan kurumların web sitelerine veya uygulamalarına Bakanlık tarafından 2 yıl süreyle Erişilebilirlik Logosu kullanım hakkı veriliyor. Bu logo, kurumun erişilebilirliğe verdiği önemi vatandaşa ve müşteriye görünür biçimde gösterir.

Bakanlık Kontrol Listesi nasıl okunur?

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının yayımladığı Kontrol Listesi, uyumun pratikte nasıl ölçüleceğini belirleyen asıl belgedir. Bu rehberde esas alınan sürüm V2.2.30.01 (2026) tarihlidir.

Liste WCAG 2.2’nin A seviyesindeki gereklilikleri temel alır ve 4 prensip altında 31 başarı kriterinden oluşur:

Her kriter altında Evet/Hayır ile yanıtlanan sorular bulunur. Sorular iki türdür:

• ★ (tek yıldız): Sağlanması zorunlu koşullar. “Evet” koşulun sağlandığını, “Hayır” düzeltme gerektiğini gösterir.
• ★★ (çift yıldız): Bulunmaması gereken, erişilebilirliği bozan durumlar. Burada “Evet” istenmeyen bir durumun var olduğunu ve düzeltilmesi gerektiğini gösterir.

Listenin en kritik kuralı şudur: sorular her web sayfası ve her mobil uygulama ekranı için ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Ana sayfanın uyumlu olması, başvuru formunun veya ödeme ekranının da uyumlu olduğu anlamına gelmez.

31 kriterde en sık karşılaşılan sorunlar

Kriterlerin bazıları otomatik araçlarla kolayca tespit edilir, bazıları ise ancak bir uzmanın sayfayı klavye ve ekran okuyucuyla kullanmasıyla anlaşılır. Sahada en sık görülen sorunlar şunlardır:

• Metinsel olmayan içerik (1.1.1): Görsellerde alternatif metin olmaması veya “resim1.jpg” gibi anlamsız metinler.
• Bilgi ve ilişkiler (1.3.1): Başlık etiketlerinin sırasız kullanılması, form alanlarının etiketsiz bırakılması, tabloların başlık hücresi olmadan kurulması.
• Klavye erişimi (2.1.1): Fareyle çalışan ama klavyeyle açılamayan menüler, açılır pencereler ve kaydırıcılar.
• Duraklatma, durdurma, gizleme (2.2.2): Otomatik kayan slaytlar ve logo bantlarının durdurulamaması.
• Bağlantının maksadı (2.4.4): “Buraya tıklayın” veya “Devamı” gibi tek başına anlam taşımayan bağlantılar.
• Varsayılan içerik dili (3.1.1): Sayfa dilinin kodda belirtilmemesi; bu durumda ekran okuyucu Türkçe metni yanlış telaffuz eder.
• Etiketler ve talimatlar (3.3.2) ve hata tanımlaması (3.3.1): Zorunlu alanların yalnızca renkle belirtilmesi, hataların ne olduğunun yazılı olarak anlatılmaması.
• İsim, rol, değer (4.1.2): Özel yapılmış butonların ve açılır menülerin ekran okuyucuya adını ve durumunu bildirmemesi.

31 kriter ve Erişebilir karşılığı

Aşağıdaki tablo, Kontrol Listesi’nin 31 başarı kriterinin her birinin nasıl test edildiğini ve Erişebilir’de nasıl karşılandığını gösterir. “Otomatik kural” sütunu, Erişebilir taramasında o kritere bağlı çalışan otomatik kontrol sayısıdır. Otomatik taramada bulunan her ihlal, raporda ilgili BK maddesiyle etiketlenir ve düzeltme görevi olarak açılır.

Tabloda 4 otomatik, 11 kısmen otomatik ve 16 manuel kriter var. Yani kriterlerin yarısından fazlası ancak bir insanın sayfayı klavye ve ekran okuyucuyla kullanmasıyla doğrulanabilir. Bu da yalnız otomatik bir aracın ya da widget’ın yetmediğini, uzman denetiminin gerektiğini gösteriyor. Erişebilir’de manuel değerlendirme, uzman testi ve sitenizi gerçekten kullanan engelli kişilerden oluşan FOCUS grubuyla yapılır; uzman manuel testi Kurumsal / Kamu paketinde yer alır.

Kriterlerin tam metni için Bakanlığın Kontrol Listesi - A Seviyesi (PDF) belgesine bakın.

Mobil uygulamalar: sık unutulan yarı

Genelge yalnızca web sitelerini değil, mobil uygulamaları da kapsıyor ve Kontrol Listesi’ndeki soruların her biri mobil ekranlar için de ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Birçok kurum web sitesine odaklanırken, vatandaşın ya da müşterinin asıl işlemi yaptığı uygulamayı gözden kaçırıyor. Bankacılık, randevu, bilet ve abonelik işlemlerinin büyük bölümü bugün mobil uygulamalardan yapılıyor.

Mobil tarafta en sık karşılaşılan sorunlar şunlardır:

• Etiketsiz ikon butonlar: Yalnız simgeden oluşan butonların iOS VoiceOver ve Android TalkBack’e anlamlı bir ad bildirmemesi. Ekran okuyucu kullanıcısı bu durumda yalnızca “buton” duyar.
• Hareket gerektiren işlemler: Yalnızca kaydırma, sürükleme veya çok parmaklı hareketle yapılabilen işlemler. Kontrol Listesi’ndeki işaretçi hareketleri kriteri (2.5.1), bu işlemlerin tek dokunuşla da yapılabilmesini ister.
• Cihazı sallayarak çalışan özellikler: Hareket ile çalıştırma kriteri (2.5.4), cihazı sallamak veya eğmek gibi hareketlere bağlı işlevlerin bir buton alternatifiyle sunulmasını ve kapatılabilmesini ister.
• Zaman aşımı: Doğrulama kodu veya ödeme ekranlarında kullanıcıya süre uzatma imkânı tanınmaması (zaman kontrolü, 2.2.1).
• Tekrarlanan giriş: Aynı bilginin adım adım ilerleyen formlarda tekrar tekrar istenmesi (3.3.7). Bu kriter WCAG 2.2 ile eklendi ve özellikle bilişsel engelli kullanıcıları etkiler.

Mobil uygulamaların değerlendirmesi otomatik tarama ile sınırlı kalır. Güvenilir sonuç için uygulamanın kritik akışları gerçek cihazda, ekran okuyucu açıkken ve harici klavye bağlıyken bir uzman tarafından test edilmelidir.

İnceleme Komisyonu raporunda neler olmalı?

Genelge raporun biçimini ayrıntılı olarak tarif etmiyor; usul ve esaslar Bakanlık tarafından belirleniyor. Yine de iyi bir inceleme raporunun şu bilgileri içermesi beklenir:

1. İncelenen alan adları, mobil uygulamalar ve sayfa ya da ekran listesi
2. Değerlendirmenin tarihi, yöntemi ve kullanılan araçlar
3. Kontrol Listesi’nin 31 kriterine göre her sayfanın durumu
4. Karşılanmayan koşullar, önem derecesi ve düzeltme planı
5. Önceki incelemeye göre ilerleme
6. Komisyon üyeleri ve onay

Otomatik tarama raporları ve uzman testi bulguları bu raporun eki olarak kullanılabilir. Raporların tarih damgalı ve düzenli olması, izleme sürecinde kurumun erişilebilirliği süreklilik içinde yönettiğini gösterir.

Bir erişilebilirlik widget’ı tek başına yeterli mi?

Kısa cevap: hayır. Erişilebilirlik widget’ları, siteye tek satır kodla eklenen ve kullanıcıya yazı boyutunu büyütme, kontrastı artırma, animasyonları durdurma gibi ayarlar sunan araçlardır. Bu ayarlar bazı kullanıcılar için gerçekten faydalıdır.

Ancak Kontrol Listesi’ndeki kriterlerin çoğu sitenin kendi kodunun doğru yazılmasını gerektirir. Bir form alanının etiketi, bir butonun ekran okuyucuya bildirdiği ad, klavyeyle gezinme sırası veya bir videonun altyazısı widget ile kalıcı olarak düzeltilemez.

Bu yüzden doğru yaklaşım widget’ı tek başına bir çözüm olarak değil, tamamlayıcı bir araç olarak kullanmaktır: önce siteyi taramak, bulunan hataları kaynak kodda düzeltmek, ardından uyumu raporla belgelemek. Erişebilir bu üç adımı tek panelde sunar; widget ise kullanıcılara ek kişiselleştirme imkânı olarak bu sürece eklenir.

Uyum için 6 adımlı yol haritası

1. İnceleme Komisyonu’nu kurun. Genelge her kurumdan bunu istiyor. Bilgi işlem, kurumsal iletişim ve mümkünse engelli kullanıcı temsilcisini içeren küçük bir ekip yeterlidir. Komisyonun görevi kapsamı belirlemek, süreci takip etmek ve raporu hazırlamaktır.
2. Kapsamı çıkarın. Tüm alan adlarınızı, alt alan adlarınızı, mobil uygulamalarınızı ve kullanıcıların en sık kullandığı işlem akışlarını (başvuru, ödeme, randevu, giriş) listeleyin. Kontrol Listesi her sayfa için ayrı değerlendirme istediğinden, önce en kritik akışlarla başlayın.
3. Tarayın. Otomatik bir tarama, kısa sürede binlerce sayfadaki tespit edilebilir hataları ortaya çıkarır. Bunu klavye ve ekran okuyucuyla yapılan manuel testle tamamlayın; otomatik araçların yakalayamadığı sorunları ancak bir uzman bulur.
4. Önceliklendirin ve düzeltin. Önce ★ işaretli zorunlu koşullardaki ve kritik işlem akışlarındaki hataları giderin. Her düzeltmeyi yazılım ekibinizin uygulayabileceği somut bir görev olarak tanımlayın.
5. Yeniden tarayın ve izleyin. Erişilebilirlik tek seferlik bir proje değildir. Yeni içerik, yeni kampanya sayfası veya yazılım güncellemesi yeni hatalar getirebilir. Düzenli tarama ile uyumun sürdüğünü takip edin.
6. Belgeleyin ve beyan yayınlayın. Tarih damgalı tarama raporlarını ve düzeltme geçmişini saklayın; bunlar İnceleme Komisyonu raporunun kanıtıdır. Sitenizde uyum durumunu, bilinen eksikleri ve geri bildirim kanalını anlatan bir erişilebilirlik beyanı yayınlayın. Ücretsiz beyan şablonumuzu bu adımda kullanabilirsiniz.

Erişilebilirlik hakkında sık duyulan 5 yanlış kanı

1. “Sitemiz modern, o yüzden zaten erişilebilirdir.” Modern bir tasarım veya popüler bir altyapı erişilebilirliği garanti etmez. Görsel olarak şık bir menü klavyeyle hiç açılamıyor olabilir. Uyumu ancak Kontrol Listesi’ne göre yapılan bir değerlendirme gösterir.
2. “Erişilebilirlik yalnızca görme engelliler içindir.” Kontrol Listesi; işitme engelli kullanıcılar için altyazıyı, motor engelli kullanıcılar için klavye erişimini, bilişsel engelli kullanıcılar için tutarlı ve anlaşılır formları da kapsar. Yaşlı kullanıcılar, kırık bir kolla telefon kullanan biri veya güneş altında ekranı okumaya çalışan herkes de bu düzenlemelerden faydalanır.
3. “Bir kez düzeltince iş biter.” Her yeni sayfa, kampanya veya yazılım güncellemesi yeni hatalar getirebilir. Erişilebilirlik, güvenlik gibi sürekli izlenmesi gereken bir süreçtir.
4. “Erişilebilir site sıkıcı görünür.” Erişilebilirlik tasarımı kısıtlamaz; yeterli renk kontrastı, net başlık yapısı ve anlaşılır bağlantılar sitenin herkes için daha kolay kullanılmasını sağlar.
5. “Otomatik bir araç sorunların hepsini bulur.” Otomatik araçlar eksik alternatif metin veya belirtilmemiş sayfa dili gibi sorunları hızla yakalar. Ancak bir görselin alternatif metninin anlamlı olup olmadığını, odak sırasının mantıklı ilerleyip ilerlemediğini veya bir videonun altyazısının doğru olup olmadığını ancak bir insan değerlendirebilir.

Erişilebilirlik kurumunuza ne kazandırır?

Genelge’ye uyum yasal bir yükümlülük olsa da, erişilebilir bir dijital hizmetin kurumlara sağladığı faydalar bununla sınırlı değildir:

• Daha geniş kullanıcı kitlesi: Engelli ve yaşlı kullanıcılar hizmetinize başkasının yardımına ihtiyaç duymadan ulaşır.
• Daha az çağrı ve şikâyet: Web sitesinden işlemini tamamlayamayan kullanıcı çağrı merkezine veya şubeye yönelir. Erişilebilir bir form, bu yükü azaltır.
• Daha iyi arama görünürlüğü: Anlamlı başlık yapısı, alternatif metinler ve düzgün kodlanmış sayfalar arama motorlarının ve yapay zekâ asistanlarının içeriğinizi doğru anlamasına da yardımcı olur.
• Kurumsal itibar: Bakanlığın verdiği Erişilebilirlik Logosu, kurumunuzun herkese eşit hizmet sunduğunu görünür biçimde gösterir.
• İhale ve iş birliklerinde avantaj: Kamu kurumları kendi uyum yükümlülükleri nedeniyle tedarikçilerinden ve iş ortaklarından da erişilebilir çözümler bekler.

Sık sorulanlar ve kaynaklar

Kapsam, süre, fiyat, rapor içeriği ve beyan hazırlığı gibi konulardaki soru ve cevaplar için SSS sayfamıza göz atın. Resmî kaynaklar:

• 2025/10 sayılı Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği Genelgesi, alternatif metin sürümü (Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, PDF)
• Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği Kontrol Listesi - A Seviyesi (PDF)
• W3C, Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.2